poniedziałek, 01 marca 2010
Polski ubiór narodowy część 2

Żygulski pisze, że kontusz był ubiorem wkładanym na żupan i stanowił z nim komplet. Pojawił się w Polsce już w XVI wieku jako ubiór zapożyczony z Węgier i miał pewne cechy orientalne, jak przecięte i odrzucane rękawy. Lecz z biegiem czasu-w XVIII wieku rozwinął się krojem i barwą w strój oryginalnie polski. Tkanina na kontusz zazwyczaj była jednobarwna. Było to sukno lub jedwab

Gest zarzucania wylotów kontusza oznaczał zazwyczaj gotowość do sporu zbrojnego (a co najmniej gotowość do tanów) trącenie wylotami było znakiem lekceważenia. Chłopcom wyloty zawiązywano z tyłu na krzyż.

 

Jean Pierre Norblin "Szlachcic polski", Gabinet Rycin, BUW, Warszawa

Guzy

Z przodu przyszywano do kontusza kilka pięknych guzów roboty złotniczej, ze złota, srebra lub mosiądzu, wysadzanych zwykle drogimi kamieniami. Wykonywano je filigranową lub drutową techniką, szmelcowane, marcepanowane i pozłacane. Zdobiono je drogimi kamieniami rubinami, szmaragdami, diamentami lub turkusami. Najczęściej zdobiono kontusz guzami, których przyszywano 6 większych, lub7 do 12 mniejszych. W samym Krakowie przyszywano jednak 26, 30 lub nawet 45 guzów.

Guzy 1630 rok

Szamerowanie

Szamerowanie pasamoniczne, zapięcia i podbicia futrzane utrzymały się do końca XVII wieku. Szamerowanie, wyloty i tkany pas podlegały słabszym lub silniejszym wzorom wschodnim. Kontusze obszywano grubym sznurem jedwabnym, lub plecionką srebrną czy złotą, a nawet zdobiono pętlicami.

Pętlice

Pasy

Pas był wprost niezbędnym dodatkiem do stroju narodowego. Początkowo znane i używane były pasy siatkowe będące siatkami pasamonicznymi, plecionymi techniką spraniu.  Były to tzw. pasy sekieskie, używane od 1648 roku. Jedwabne pasy siatkowe były tańcze , chętnie kupowała je drobna szlachta  i rzemieślnicy. Natomiast wełniane pasy nosili chłopi.

Pasy szyto z jednolitych gładkich tkanin, które haftowano ornamentami wschodnimi. Polskie pasy były drogie, tkane we wzory kwiatowe i miały złote frędzle.

Największą ozdobą stroju narodowego był pas kontuszowy. Początkowo w XVII wieku sprowadzany ze Wschodu pas wiązano na żupanie,  od XVIII wieku przewiązywano kontusz miękkim pasem żupanowym (wtedy żupan pod spodem zostawał nieopisany). Pasy kontuszowe wywodzą się z Persji i stamtąd zapewne importowano je do Polski. Pasy z Bliskiego Wschodu znane były w kraju pod nazwą „stambulskich”. Były one tak delikatne i cienkie, że dało się je przewlec przez pierścień. Na terenie Polski pojawiały się różne pasy. Najczęściej pasy kontuszowe perskie, które dochodziły do 4-5 metrów i miały szerokość ok. 60 cm.  Indyjskie pasy kontuszowe -bawole tkane były z cienkiej wełny importowanej z Turcji, Persji i Chin. Ormiańskie pasy, tkane w XVIII wieku w Konstantynopolu, były  krótsze i węższe od perskich oraz miały prostszy ornament. Tureckie, tanie pasy kontuszowe mędelkowe, wyrabiane były w perskiej miejscowości Mandil. Jednak najbliższe pasom polskim są te, jakie wyobrażano na miniaturach indyjskich władców dynastii Wielkich Mongołów dygnitarzy ich dworu w XVII wieku. Pasy kontuszowe wschodnie były wzorem dla produkowanych od lat 40 XVIII wieku pasów kontuszowych polskich. Manufaktury zwane były persjarniami (w liczbie ok. trzydziestu, głównie w Stanisławowie, Buczaczu, Słucku, Grodnie, Kobyłce, Lpikowie, Gdańsku, Krakowie,  i Warszawie). W persjarniach pracowali Ormianie, Polacy i Francuzi. Wzory ornamentalne pasów, tzw. obrysy, wykonywał najczęściej kierownik warsztatu, zwany desenistą. Tkacze polscy sygnowali swoje pasy. Persjarnie pokrywały ogromne zapotrzebowanie krajowe. Pasy kontuszowe tkano także w Lyonie na zamówienie producentów z Polski. Pasy tkano z nici jedwabnych -osnowa, oraz jedwabnego wątku, srebrnych który wplatano nici srebrne i złote (powstawał pas kontuszowy lity). Potem prasowano je specjalnymi maglami tzw. kalandrami. Cechą charakterystyczną pasów była ich dwustronność, a nawet poczwórność. Każda ze stron była podzielona wzdłuż kolorystycznie na dwie części.Kolor pasa był różny po obu stronach tkaniny. Każda ze stron dostosowana była do koloru kontusza lub noszona w zależnie od okazji- radosnej czy żałobnej. Pas miał długie pole zwane wciążem, podzielonym poprzecznymi paskami (tzw. pólka). Było ono dekorowane w półkola, łuski karpia, pijawki, szelążki. Na obu krańcach pola –zwanych głowami znajdowały się duże motywy np. wazonów z bukietami, symetrycznymi gałązkami kwiatów itp. Cały pas kontuszowy okalała wąska bordiura ornament (tzw. szlaczek) Pasy wiązano w specjalny sposób. Wymagało to asysty służby. Zazwyczaj składano pas w pół lub do jednej czwartej wysokości. Do pasów litych wkładano tzw. Płócienną duszę, co miało chronić je przed załamaniem. Długość pasa wahała się ok. 3,5 -4,5 m długości i od 30 do 40 cm szerokości. Stan owijano w ten sposób, aby obie głowy pasa znajdowały się na przodzie na wierzchu na długości ok. 30 cm. Pod tym pasem ozdobnym przewiązywano pasek metalowy lub sznurkowy z rapciami na karabele.

 

Pas kontuszowy 1767 - 1780, Słucka manufaktura


Karabela była szablą do stroju polskiego. Kształt jej wywodzi się z Turcji. Karabelea była produkowana lub montowana w kraju, gdzie się zadomowiła. Miała na głowicy kształt orła, Okładziny rękojeści wykonywano z japisu, agatu lub chalcedonu, rogu, kości słoniowej, bursztynu lub srebra. Jelec krzyżowy był prosty, w srebrze. Głownię była damasceńska w złote napisy, mogą też być wysadzana kamieniami lub kameryzowana. Pochwa w aksamicie ze srebrnymi okowami.

Spodnie

Spodnie zwane były portkami. Spodnie szyte były z sukna i jedwabnych tkanin o żywych kolorach. Zdobione były galonami -czyli taśmą.Chłopskie portki wiązane były z boku.

Spodnie wschodnie - portki z sukna.

Szarawary -Spodnie miały prostokątny krój, wiązane na uczkur –jedwabny pasek. Pasek ściągał spodnie i wiązany był z przodu. Szarawary modelowano za pomocą jedwabnej listwy.

Hajdawery - spodnie bardzo szerokie i długie, wiazane w pasie, nogawki zas kończą sie w butach i swobodnie zwisaja. Spodnie o kroju wschodnim.

Hajdawery czerwone z klinem. Koszula.

W XVIII wieku szyto też spodnie zwężające się do kostek, zwisające lekko nad cholewy butów.

 

Czapki

Czapki miały okrągłe denko w formie zwisającego worka i z futrzaną opuszką. Uroczysty strój posiadał opuszkę z kosztownego futra np. z soboli. Czapkę ozdabiano drogą spinką i kitą czaplich piór. Za Stefana Batorego w modzie polskiej przyjęła się czapka zwana batorówką.  Batorówka miała rozcięty z boku i rozszerzający się ku górze brzeg. Czapkę taką widać na portrecie Stanisława Tęczyńskiego pędzla Tomasza Dolabelli z 1634 roku.

Kołpak to wysokie nakrycie głowy o cylindrycznym kształcie.W XVIII wieku coraz rzadziej noszono, tak popularne wcześniej, kołpaki. Wykonywane były z futra lub sukna. Miały szerokie futrzane opuszki. Forma kołpaka pochodzi z Bliskiego Wschodu. W Polsce najbardziej rozpowszechnił się we wczesnym średniowieczu.

Czapki w XVIII wieku szyte z tkanin o żywych i barwnych kolorach, najczęściej czerwone i niebieskie. Mogły być wykonane z aksamitu i futra.Znane były wtedy „czapki spuszczane” –z nausznikami oraz „czapki z kutasem” –węzłem pasamonicznym na końcu.

W latach 1733 -1763 noszono czapki z czterograniastym wierzchem, obszyte barankiem, z dwoma pęknięciami z przodu i z tyłu. Czapki te obszyte były na klinach metalowymi sznurkami.

Czapki konfederatki –typu „piuska” lub „rogatywka” bez daszka kwadratowej główce, noszona od XVIII wieku.Szyta z sukna, jedwabiu, obramowana barankiem, zdobiona piórami lub klejnotami.

 

Rogatywka –męskie nakrycie głowy, o kwadratowym denku. Rozpowszechnione w całej Europie wschodniej i środkowej. Powstała z czapki filcowej, a później sukiennej lub dzianej pasterskich ludów. Denko było usztywnione. Opuszka z futra o różnej szerokości. W Polsce forma takiej czapki znana była od średniowiecza, później zwana konfederatką, Potem stała się wysoką czapką z daszkiem.

Po konfederatkach nastała moda na czapki kozackie z wysokim wierzchem i wąskim obszyciem baranem.

Kolejna moda na czapki z szerokim otokiem z barana i płaskim wierzchem zwane kuczmami lub krymkami. Kuczmy i krymki noszono do końca lat 60 XVIII wieku.

Kuczma to słowo turecko –tatarskie. Charakteryzowała się płaskim denkiem i otokiem z taniego futra.

 

Buty

Buty do XVIII wieku były podkuwane. W połowie XVIII wieku pojawił się obcas. Zazwyczaj szlachcic posiadał dwie pary butów. Kolory, które dominowały to czerwony i żółty. Wiadomo, że farbowano skóry także na zielono i niebiesko. Pantofle, trzewiki i buty tureckie –znane były w XVII wieku. Około 1660 roku Pasek wspomina o niemieckich butach z długimi cholewami, prawie do pasa. Natomiast do polskich butów z cholewami w XVIII wieku stosowano podwiązki –ze srebra, złota, wysadzane rubinami i diamentami. W XVIII wieku Kitowicz opisuje buty z cholewami krótszymi z tyłu i do kolan na przodzie. Modne były kolory żółty, czerwony i czarny.

 

Bielizna

Koszule szyto z płótna.

Szeroka koszula.

Nie były one widoczne spod żupanów. Koszule nocne posiadały mankiety. Bielizna było widoczna w ubiorach zachodnich. Krój koszuli „szwabski” i narodowy różniły się głównie wykończeniem mankietów i przy szyi. Posiadano od kilkunastu do kilkudziesięciu różnych koszul i kilkanaście do dwudziestu sztuk kalesonów.

 

 

Bibliografia:

Jan Samek, Polskie rzemiosło artystyczne. Czasy nowożytne. WAF, Warszawa 1984

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, PWN Warszawa 2004

Zdzisław Żygulski jun., Kostiumologia, Kraków 1972

Magdalena Bartkiewicz, „Odzież i wnętrza domów mieszczańskich w Polsce w drugiej połowie XVI i w XVII wieku”, Ossolineum 1974.

Polski ubiór narodowy część 1
Ubiór narodowy określał nasze miejsce w kulturze Europy. Przepych baroku sprzyjał temu,że strój miał być wytworny. Ubiór dawnej Rzeczypospolitej widoczny jest na licznych portretach, jak choćby na wykształconym na gruncie polskim licznych przykładach portretu trumiennego. W Polsce za Zygmunta Augusta panowała moda hiszpańska –jak w całej Europie. W XVI wieku uformował się ubiór narodowy. Na ubiór najsilniejszy wpływ wywarły ubiory węgierskie – za Stefana Batorego. Męski ubiór szlachecki składał się z żupana, kontuszu, spodni, czapki i pasa.
sobota, 27 lutego 2010
Problemy w nazewnictwie staników i gorsetów w XVII wieku
Wiele problemów sprawia nazewnictwo pojawiające się w literaturze kostiumologicznej dotyczące ubiorów. Przytaczam kilka źródeł dotyczących gorsetów w XVII wieku.
piątek, 26 lutego 2010
Oskarowe filmy kostiumowe c.d.

Lista ciekawych kostiumowych filmów oskarowych do 1999 roku

1999: Lindy HemmingTopsy-Turvy oskar

1999 Jenny BeavanAnna and the King nominavja

1998: Sandy PowellShakespeare in Love oskar

1998 Alexandra ByrneElizabeth nominacja

1997: Deborah Lynn Scott Titanic oskar

1997 Dante FerrettiKundun nominacja

1997 Sandy PowellThe Wings of the Dove nominacja

1996: Ann RothThe English Patient oskar

1996 Ruth MyersEmma nominsacja

1996 Alexandra ByrneHamlet nominacja

1996 Janet PattersonThe Portrait of a Lady nominacja

1995: James AchesonRestoration oskar

1995 Charles Knode Braveheart nominacja

1995 Jenny Beavan and John BrightSense and Sensibility nominacja

1994: Tim Chappel and Lizzy GardinerThe Adventures of Priscilla, Queen of the Desert oskar

1994 Colleen AtwoodLittle Women nominacja

1994 Moidele BickelQueen Margot (La reine Margot) nominacja

1993: Gabriella PescucciThe Age of Innocence oskar

1993 Sandy PowellOrlando nominacja

1993 Janet Patterson The Piano nominacja

1993 Jenny Beavan and John BrightThe Remains of the Day nominacja

1993 Anna B. SheppardSchindler's List nominacja

1992: Eiko IshiokaBram Stoker's Dracula oskar

1992Jenny Beavan and John BrightHowards End nominacja

1991: Albert WolskyBugsy oskar

1991 Ruth Myers The Addams Family nominacja

1991 Anthony PowellHook nominacja

1991 Corinne JorryMadame Bovary nominacja

1990: Franca SquarciapinoCyrano de Bergerac oskar

1990 Gloria GreshamAvalon nominacja

1990 Elsa ZamparelliDances with Wolves nominacja

1990 Milena CanoneroDick Tracy nominacja

1990 Maurizio MillenottiHamlet nominacja

 

1989: Phyllis Dalton Henry V oskar

1989 Theodor PištěkValmont nominacja

1988: James AchesonDangerous Liaisons oskar

1987: James AchesonThe Last Emperor oskar

1986: Jenny Beavan and John BrightA Room with a View oskar

1985: Emi WadaRan oskar

1985: Milena CanoneroOut of Africa nominacja

1984: Theodor PistekAmadeus oskar

1984Jenny Beavan and John BrightThe Bostonians nominacja

1983: Marik VosFanny and Alexander (Fanny och Alexander) oskar

1982: Bhanu Athaiya, Madeline Jones and John MolloGandhi oskar

1981: Milena CanoneroChariots of Fire oskar

1981 Tom RandThe French Lieutenant's Woman nominacja

1977: John MolloStar Wars oskar

 

Oskarowe filmy kostiumowe

Lista ciekawych kostiumowych filmów oskarowych 2000-2009

2009 Catherine LeterrierCoco Before Chanel nominacja

2009 Monique PrudhommeThe Imaginarium of Dr. Parnassus nominacja

2008: Michael O'ConnorThe Duchess oskar

2008 Catherine MartinAustralia nominacja

2007: Alexandra ByrneElizabeth: The Golden Age oskar

2007Colleen AtwoodSweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street nominacja

2006: Milena CanoneroMarie Antoinette oskar

2006Patricia FieldThe Devil Wears Prada nominacja

2005: Colleen AtwoodMemoirs of a Geisha oskar

2005Jacqueline DurranPride & Prejudice nominacja

2005Gabriella PescucciCharlie and the Chocolate Factory nominacja

2004: Sandy PowellThe Aviator oskar

2004 Alexandra ByrneFinding Neverland nominacja

2004  Bob RingwoodTroy nominacja

2003: Ngila Dickson and Richard TaylorThe Lord of the Rings: The Return of the King oskar

2003 Dien van StraalenGirl with a Pearl Earring nominacja

2003 Ngila DicksonThe Last Samurai nominacja

2002: Colleen AtwoodChicago Oskar

2002Julie WeissFrida nominacja

2002Sandy PowellGangs of New York nominacja

2002Ann RothThe Hours nominacja

2002Anna B. SheppardThe Pianist nominacja

2001: Catherine Martin and Angus StrathieMoulin Rouge! Oskar

2001 Milena CanoneroThe Affair of the Necklace nominacja

2001Jenny BeavanGosford Park nominacja

2001Judianna MakovskyHarry Potter and the Philosopher's Stone nominacja

2001Ngila Dickson and Richard Taylor The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring nominavja

2000: Janty YatesGladiator Oskar

2000Anthony Powell102 Dalmatians nominacja

 

Moda sejmowa w XVIII wieku w Polsce - kolorystyka.

Na sejmie roku 1776 uchwalono dla posłów mundury wojewódzkie, czyli barwę ich kontuszów i żupanów, którą pozostawiono do uznania i wyboru województwom.

Na sejm w r. 1778 posłowie przybyli już w barwach przez województwa postanowionych, które były następujące: 
woj. Poznańskie: kontusz jasno szafirowy z wyłogami szkarłatnymi, żupan biały; 
woj. Gnieźnieńskie, Sieradzkie i Łęczyckie: kontusz karmazynowy, wyłogi granatowe, żupan biały; 
woj. Brzeskie-kujawskie, kontusz karmazynowy, a wyłogi i żupan granatowe; 
woj. Płockie: kontusz jasno-szafirowy, wyłogi szkarłatne, żupan barwy słomiastej; 
woj. Mazowieckie: kontusz ciemno-szafirowy, wyłogi i żupan słomiaste, guzy z literami X. M. na pamiątkę dawnej udzielności księstwa Mazowieckiego; 
woj. Krakowskie: kontusz granatowy bez wyłogów, kołnierz i żupan karmazynowy; 
woj. Sandomierskie: kontusz jasno-błękitny, wyłogi szkarłatne, żupan biały; 
woj. Kijowskie: kontusz turkusowy z wyłogami czarnemi, żupan biały; 
Ziemia Chełmska: kontusz zielony, wyłogi czarne, żupan słomiany; 
woj. Wołyńskie: kontusz zielony z kołnierzem i przyrękawkami szkarłatnymi, żupan biały; 
woj. Podolskie: kontusz majowy czyli papuzi, wyłogi czarne, żupan biały; 
woj. Lubelskie: kontusz szkarłatny, wyłogi zielone, żupan biały;
woj. Podlaskie: kontusz szafirowy, wyłogi karmazynowe, żupan biały; 
woj. Wileńskie: kontusz granatowy, wyłogi i żupan karmazynowe; 
woj. Trockie: kontusz szkarłatny, wyłogi zielone, żupan biały; 
księstwo Żmudzkie: kontusz szkarłatny, wyłogi niebieskie, żupan biały; 
woj. Smoleńskie: kontusz karmazynowy, wyłogi i żupan granatowe, 
woj. Nowogródzkie: kontusz szkarłatny, żupan i wyłogi czarne;
woj. Brzeskie-litewskie: kontusz szafirowy, wyłogi karmazynowe, żupan i pas biały; 
woj. Nowogródzkie: kontusz szkarłatny, żupan i wyłogi czarne; 
księstwo Inflanckie: kontusz niebieski, wyłogi czarne aksamitne, żupan biały. 
woj. Mińskie:
kontusz karmazynowy, żupan i wyłogi granatowe.

Do powyższych mundurów szlachta, jako do stanu rycerskiego należąca, przydała sobie po jednej lub po dwie szlify złote lub srebrne. Uchwała jednak sejmowa z r. 1780 uznała to za niewłaściwe, jako do oznak stopni wojskowych należące i używanie szlif przy mundurach wojewódzkich zniosła. Sasi za Augustów używali kokardy białej, Kościuszko w r. 1794 nosił tylko kokardę białą. Za Księstwa Warszawskiego sejm, zawiązany w konfederację jeneralną r. 1812, uznał kolory: amarantowy i granatowy - za narodowe.

Żupan, wyraz bardzo dawny, miał dwa oddzielne w języku staropolskim znaczenia. Naruszewicz powiada, że żupanami Czesi, Polacy i inni Słowianie panów krajowych zwali. Kronika czeska z r. 1109 zaświadcza, że nazwę taką dawano w Czechach urzędnikom. Twierdzą niektórzy, że w bardzo dawnych czasach szlachta w Polsce nosiła nazwę żupanów. Adam z Bremy nazywa żupanami królików Letowskich. Jednem słowem żupan oznaczał człowieka możnego, dygnitarza, a wyraz dzisiejszy pan jest tylko skróceniem żupana. Skrócenie to atoli nie jest także wytworem ostatnich wieków, bo już w dokumencie z r. 1257 znajdujemy: „Thomas qui dicitur Staripan”. U innych plemion słowiańskich żupanami nazywano: sędziów, starostów, wójtów, sołtysów i tym podobnych zwierzchników. Muchliński wywodzi wyraz żupan z tureckiego zubun i zibun, z tatarskiego czupkan, oznaczających suknię długą. Wywód to błędny, boć już w dokumentach polskich mamy pod r. 1239 supanum czyli żupana. Nazwa pochodzi z łacińskiego wyrazu jupa, oznaczającego w średnich wiekach suknię możniejszych ludzi, długą, dostatnią. Z nazwy jupa powstało niemieckie joppe, a polskie jupka, żupan, żupica, przez zamianę j na ż, jak w nazwie judeus na żyd. Nazwa dygnitarska żupan była niegdyś w Polsce bardzo rozpowszechniona. Żona żupana zwała się „żupani”, a wyraz ten przyjęli od Polaków Prusowie, u których oznaczał on panią domu. Słowo „żupani” w języku pruskim i litewskim – jak mówi Brückner – przyjęło się od polskiego wtedy, gdy „żupaniom” jeszcze po grodach i kasztelanjach się kłaniano. Znaczenie żupy jako ziemicy i żupana jako jej zwierzchnika, starosty, zmienia się na rodzaj daniny i pobierającego takową urzędnika. Obok zupanus pojawia się i zuparius. Gdy dalej żupy i żupników (jak mówi Brückner) ograniczono do beneficjów i urzędów solnych, zuparius czyli po polsku żupca schodzi na małego urzędnika sądowego, jak to widzimy w ustawie mazowieckiej z r. 1406. U Czechów żupan w znaczeniu wysokiego dygnitarza figuruje w dokumentach tylko w przeciągu XIII wieku. Suknia męska, zwana przez Polaków żupanem, jako strój dawnych żupanów, była długą, z wązkimi rękawami, bez rozporu z tyłu, w pasie przy biodrach ku tyłowi fałdowana, zapinana z przodu pod szyję na gęste haftki lub kostki i pętelki. Po żupanie opasywano się pasem. Gdy pod koniec XVI w. upowszechnił się w narodzie kontusz, nie zarzucono starodawnego żupana, ale kontusz przywdziano na żupan. Odtąd pasem zaczęto się opasywać po kontuszu, a żupany sukienne zamieniono w stroju świątecznym na lżejsze jedwabne, kolor czapki stosując do żupana. Latem szlachta, dworzanie i mieszczanie nosili żupany białe dymowe lub płócienne, tasiemką wązką w ząbki około kołnierza i na przedniem licu od szyi do pasa oszyte. Kitowicz powiada, że za czasów saskich szlachta stroiła dziatwę swoją w żupany bławatne i kontusze sukienne z rękawami od ramion rozciętymi, w tyle na krzyż pod pas założonymi. Kontusze i żupany sukienne bramowali Polacy sznurkami jedwabnymi takiegoż koloru, jakiego był kontusz i żupan, albo też srebrnymi i złotymi; w kontuszach najwięcej używali ciemnych kolorów. Mieszczanie pomniejszych miast nosili żupany żółtogorące, łyczakowe; a że ta materja, atłasowi podobna, robi się z włókien, czyli łyków konopnych, dla tego mieszczan nazywano pospolicie łyczkami. Szlachtę zaś od żupana karmazynowego, najczęściej noszonego, karmazynami. Lud polski zachował najdłużej krój dawnej sukni narodowej, którą niegdyś przejął od szlachty, a w niektórych okolicach kraju dotąd kapotę długą, z tyłu drobno fałdowaną, bez rozporu, dawniej z „potrzebami” na piersiach, w stanie opasywaną pasem wełnianym domowej roboty nazywa żupanem. Żupan tedy, pas i opończa były najdawniejszym strojem narodowym. Co do barw, to stanowczo można twierdzić, iż 3 były najdawniejsze i najwięcej upowszechnione. Z białego lnianego płótna noszono żupany białe, zwłaszcza latem. W takich chodziła i szlachta można na wsi w dni powszednie a lud chodzi dotąd w wielu okolicach Lubelskiego i Galicyi, robiąc także i z wełny białe sukmany krakowskie. Drugą barwą był szary naturalny kolor wełny z owiec polskich, z której robiono wszystkie samodziały domowe, zwłaszcza na ubiory cieplejsze. Trzecim kolorem był karmazyn, czerwień, jako narodowa barwa szlachty, t. j. rycerstwa polskiego, barwa krwi, którą mieli obowiązek przelewać w obronie swej ziemi. Ponieważ najliczniejszą w Polsce szlachtę ubogą nie stać było na dostojeństwo
karmazynu, musiała zatem pozostać przy tradycyjnej szarej wełnie i stąd „szaraczkami” była zwana. Kiedy zaczęto sprowadzać przeróżne tkaniny z zachodniej Europy, upowszechniła się w Polsce pstrocizna, zwłaszcza w ubiorach mieszczańskich, w których przeważał kolor żółty (od używanego do farby łyka olszowego). Przez wiejskich znów mieszkańców najwięcej został upodobany kolor błękitny, tak że w wielu okolicach Krakowskiego, Wielopolski i Mazowsza lud cały chodził jeszcze niedawno w żupanach „granatowych”. Polacy w noszeniu droższych sukni byli bardzo oszczędni, aby więc nie splamić żupana, noszono zasłaniającą piersi z takiej samej materyi zakładkę, zwaną „bluzgierem”. Żupany aż do czasów saskich były u koroniarzy całkowite z jednej materyi. Litwini – powiada Kitowicz – tył żupana przez oszczędność robili z płótna, choćby do najbogatszego żupana. Musimy tu jednak uzupełnić Kitowicza, że nietylko Litwini. Wiemy z tradycyi, że noszono takie żupany i w Koronie. Przechowuje się np. w zbiorze p. Bogusława Kraszewskiego w Kuplinie żupan jego pradziada po kądzieli, Wincentego Rulikowskiego, kasztelana bełskiego. Rysunek tu dołączony przesłał nam p. Kraszewski z takim opisem: „Żupan jest atłasowy, jasno-żółty. Plecy i podbicie przodu, kołnierza i rękawów są z tkaniny półwełnianej w paski bronzowo-czerwone. Kołnierz się zapina na 4, a przód na 10 pętliczek ze sznurka jedwabnego tejże barwy co żupan. Plecy od kołnierza do stanu są rozcięte i zawiązywane na tasiemki; kołnierz również z tyłu rozcięty i na tasiemkę związywany. Rękawy wązkie z mankietem odwiniętym, obcisłym, zapinającym się na 5 haftek. Spódnica żupana jest bardzo szeroka, tak że układa się z tyłu w mnóstwo fałdów. Na każdym boku jest kieszeń”.


Kontusz był suknią rozpowszechnioną na Wschodzie jako ubiór honorowy najwyższych dostojników. Sułtanowie tureccy za czyny wojenne dawali chanom krymskim kontusze ponsowe ze złotymi guzami. Polacy w walkach zwycięskich zdobywali kontusze na starszyźnie tatarskiej i tureckiej w XVI w. i ze zwykłą w takich razach dumą zwycięzców, pyszniących się trofeami, zaczęli je przywdziewać na polskie żupany. Pas, którym opasywali żupan, przenieśli na wierzch kontusza, a od czasu bliższych stosunków z przepychem Wschodu pas ten stał się sutszy i bogatszy. W XVI w. wiele nazw odzieży zapożyczono od Węgrów a pomiędzy innemi i kontusz, z węgierskiego köntös, suknia, jak twierdzi Brückner. Tym sposobem kontusz, lubo pierwotnie wschodni, ale w Polsce innym krojem niż na Wschodzie noszony, w połączeniu z odwiecznym żupanem, stał się za Zygmunta III powszechnym i uroczystym ubiorem narodowym. Królewicz Władysław miał upodobanie do żupana i kontusza, ale wzbronił synowi noszenia ubioru narodowego Zygmunt III, pierwszy z królów polskich, który ściśle przestrzegał etykiety dworskiej i strojów przyjętych na dworach monarszych w Europie. Pierwszym i ostatnim królem, który zawsze chadzał w kontuszu, był Jan III. Nadworny jego lekarz O’connor w pamiętniku swoim pisze: „Sobieski ojczysty zwykł nosić ubiór i ten od innych europejskich ubiorów różnym jest i nierównie od innych poważniejszym.” Wielki bohater w dniu bitwy pod Wiedniem, jak twierdzi w swoim djarjuszu dworzanin jego Dyakowski, miał na sobie kontusz grodeturowy (materja jedwabna). Wesp. Kochowski podaje, że Sobieski pod Wiedniem (może wjeżdżając do miasta) ubrany był w kontusz sukienny niebieski i żupan jedwabny biały. Zarzucanie wylotów na plecy było przywilejem osób poważniejszych. Młodzież, dzieci i słudzy nie śmieli ich tak nosić. Gdy w sporze jakim Polak zakręcił wąsa i rękawy u kontusza zarzucił, okazywał przez to, że gotów do korda. Kontusz ceglasty, pupkami sobolowemi podszyty, w 1653 r. Katarzyna Dydyńska z Lipowca zapisuje bratu swemu Sewerynowi. Kontusik zaś kobiecy kunami podbity z pasamonem złotym w kratkę – siostrze Ewie. Kontusze nosili zarówno mieszczanie jak szlachta, ale dla jednych i drugich był to tylko strój świąteczny, a nie ubiór codzienny, którym pozostał odwieczny żupan. Za Augusta II Sasa najulubieńszym mieszczan ubiorem były perłowe kontusze, czerwone żupany i pasy lite lub jedwabne. Wówczas to Czartoryscy, Lubomirscy i kilku innych panów zamienili kontusze na strój cudzoziemski, ale na koronacyi Augusta III wszyscy jeszcze magnaci byli w stroju polskim, dopiero gdy August III powrócił do stroju niemieckiego, panowie także rzucili się za nim do niemczyzny. Odtąd na zjazdach publicznych przedstawiały się oczom dwa narody: polski i niemiecki. Szlachta ubierała się jeszcze wszystka i dzieci swoje po polsku. Za Augusta III poczęli Polacy używać kontuszów bławatnych i kamlotowych i do czapek wierzchów materjalnych tegoż koloru, co żupan. Kontusze i żupany sukienne bramowano sznurkami jedwabnymi tegoż koloru, jakiego był żupan i kontusz, albo też srebrnymi i złotymi. Ubożsi mieszczanie nosili żupany żółte łyczakowe z włókien czyli łyków konopnych i dlatego przezywani byli łykami, łyczakami. Chłopców na święto i do gości strojono w żupanik bławatny i kontusik sukienny, który miał rękawy od ramion rozcinane i w tyle na krzyż pod pas założone. Posłowie sejmowi przyjęli w r. 1776 kontusz za mundur województw z przepisanemi barwami (ob. Barwy). W Królestwie kongresowem posłowie na sejmach, sejmikach i niektórzy sędziowie do r. 1831 w kontuszach zasiadali. Starsi cechów warszawskich przywdziewali kontusze na święta i procesje uroczyste, a zwłaszcza Bożego Ciała do r. 1845. Kontusik z wylotami bywał także strojem Polek. Trącenie zarzucanym wylotem kogoś, stojącego w tyle, uważano za zniewagę. Gdy raz książę Radziwiłł „Panie kochanku” wylotem uderzył niby mimowolnie księcia prymasa, brata Stanisława Augusta, a ktoś z obecnych ostrzegł go, co uczynił, Radziwiłł, niecierpiący Poniatowskich, odrzekł: „Nic, panie kochanku, ja tak chciałem.” Mamy stare przysłowia: 1) Choć bez kontusza, ale dzielna dusza, 2) Hulaj dusza bez kontusza, 3) Kontusz bez rękawa, gorsza bez dachu chałupa.


Na podstawie Encyklopedii Staropolskiej Zygmunta Glogera

poniedziałek, 04 stycznia 2010
Ubiór Starozytnego Rzymu cz. V

Warstwy społeczne w Starożytnym Rzymie.

Społeczeństwo rzymskie dzieliło się na dwie grupy. Jedną z nich stanowili pełnoprawni obywatele, do których należały najznakomitsze i najbogatsze rody, określane jako patrycjusze, od łacińskiego określenia „patres” – ojciec. Patrycjusze byli uprzywilejowaną warstwą społeczną w republikańskim Rzymie. Posiadali pełne prawa polityczne i – do pewnego momentu – wyłączność na obejmowanie urzędów. Najstarsi patrycjusze tworzyli senat. Był to organ doradczy, który pomagał w podjęciu najważniejszych decyzji, dotyczących państwa i społeczeństwa.

Drugą grupę stanowili tak zwani obywatele niepełnoprawni, czyli plebejusze. Była
to zdecydowana większość całego społeczeństwa rzymskiego. Plebejusze stanowili warstwę społeczną, wywodząca się od ludów pobliskich z podbitych terenów lub osiedlających się w Rzymie. Plebejusze byli wolni, lecz – do pewnego momentu – nie mieli praw obywatelskich.

Patrycjusze w wyniku walki z plebejuszami o władzę musieli dopuścić oni do władzy najbogatszych z nich, tworząc ostatecznie nową arystokrację tzw. nobilitas. Nowa arystokracja , wykształciła się od IV-III w p.n.e. Nastąpiło zlanie się górnej warstwy plebsu z patrycjuszami poprzez małżeństwa i wspólne sprawowanie urzędów. Ukształtowała się w wyniku zakończenia walki pomiędzy nimi.

Ekwici byli średnio zamożną warstwą społeczną. To kupcy, bankierzy, finansjerze oraz przedsiębiorcy. Trudnili się lichwą.

Najniższą warstwę społeczną stanowili niewolnicy.

Wyzwoleńcy - niewolnicy obdarzeni przez Rzymian wolnością wchodzili w skład obywateli, ale nie mogli sprawować żadnych urzędów publicznych (honores), choć już ich synowie mogli.

Urzędy

Przedstawiciele potężnych rodów tworzyli radę (senatus), który decydował o najważniejszych sprawach państwowych. Obok senatu istniała pierwotna forma zgromadzenia ludowego, która wybierała króla ( rex).

Rys. 1. Senator - Biała toga, purpurowy pas na tunice i purpurowe buty.

Zgromadzenia Ludowe było zorganizowane na podstawie jednostek pośrednich: kurii, centurii i tribus. Rzym wytworzył silną władzę wykonawczą. Składały się na nią urzędy i senat. Urzędnicy (magistratus) mieli władzę wojskowo-religijną lub cywilną.

Rys. 2. Magistrae - Biała tunika, purpurowa toga, złote hafty.

Konsulowie byli najwyższymi urzędnikami których wybierano corocznie zawsze w licznie 2. Mieli oni najwyższą władzę w mieście i poza granicami w przypadku wojny. Troszczyli się o sprawy publiczne. Najważniejsze ich kompetencje to: dowodzenie armią, uprawnienia religijne (interpretowali oficjalnie wróżby, na przykład od nich zależało, czy jest wolą bogów, aby wyruszać na wyprawę wojenną). Insygniami urzędu konsula były: toga z szerokim purpurowym szlakiem (toga praetexta), krzesło kurulne oraz asysta 12 liktorów z pękami rózeg (fasces).

Pretorowie (najpierw był 1, potem 2), musieli mieć ukończone 40 lat. Główne zadania to: utrzymywanie porządku w mieście, z czego wynikała jurysdykcja karana i cywilna. Towarzyszyło im 6 liktorów.

Cenzorowie - urzędnicy o charakterze specjalnym. Wybierani w liczbie 2 raz na 5 lat. Ich głównym zadaniem było przeprowadzanie spisu majątkowego, czyli cenzusu - podział obywateli i sporządzanie listy senatu (album), a także część spraw finansowych miasta.

Najważniejszymi urzędnikami wybieranymi przez cocilia plebis byli trybunowie ludowi - chronili prawa ludu przed nadużyciami oligarchii. Mieli prawa weta, prawo aresztowania urzędnika, zwoływania zgromadzeń ludowych. Było ich 10.

Edylowie-podlegały im sprawy porządkowe miasta, troska o zaopatrzenie i urządzanie igrzysk na własny koszt.

Kwestorzy - byli pomocnikami konsula w sprawach finansowych, było ich 4.

Urzędem o wyjątkowej władzy było stanowisko dyktatora- powoływano go w szczególnych sytuacjach krytycznych dla państwa na okres najwyżej 6 miesięcy. Dyktator miał najwyższą niczym nie ograniczoną władzę.

Wszystkie urzędy rzymskie były bezpłatne, ponieważ były zaszczytem (honores)

Wobec częstych (co rok) zmian urzędników, organem o najwyższym autorytecie był senat. Listę (album) sporządzano według rangi senatorów, byłych i aktualnych urzędników. Na 1 miejscy był jeden z konsulów - princeps senatus (wybierany na 5 lat), który zabierał zawsze pierwszy głos w czasie debaty. Senat mógł odwołać konsula, pretora, trybuna ludowego i dyktatora. Senat zajmował się sprawami kultu, finansami, bezpieczeństwem państwa i prowadził politykę zagraniczną państwa. Był tak naprawdę ostoją konserwatyzmu, który reprezentowali nobilitas. To właśnie oni zdobyli wyłączność na stanowiska kapłańskie - najważniejszy to pontifex maximus (władza duchowna i świecka).

Cesarz:

Rys. 4. Popiersie Augusta w Corona Civica, symbolu jego władzy

Rys. 5. Postać Augusta ukazana zostało jako postać wodza odzianego w zbroję, z uniesioną prawą ręką w geście oratorskim. Całość rzeźbiarskiej dekoracji ma wyraz symboliczny. Historyków sztuki przykuwa drobny szczegół: August stoi tutaj boso, bez żołnierskich sandałów. Być może - podobnie jak relief na zbroi - miał to wymowę propagandową. Bose stopy to wyraz heroizacji (tylko bogowie i herosi przedstawiani są boso). U jego nóg baraszkuje malutki bóg miłości - Eros, który symbolizował boskie pochodzenie rodu Juliuszów - poprzez Eneasza - od bogini miłości, Wenus. Posąg został znaleziony w 1863 r. w Prima Porta, podmiejskiej willi cesarzowej Liwii, żony cesarza Augusta. Od miejsca znalezienia wzięła się nazwa posągu. Stał się prototypem dla wszystkich późniejszych posągów (statua loricata) z okresu cesarstwa przedstawiających wodzów w zbrojach. Posąg utrzymany jest w stylu neoklasycystycznym naśladując przede wszystkim Doryforosa Polikleta. Cesarz ustawiony jest w kotrapoście. Prawą rękę z wyciągniętym palcem wskazującym trzyma podniesioną do góry, w symbolicznym geście wydawania rozkazu. W lewej dzierży włócznię, wokół której owinięty jest wojskowy płaszcz opasujący mu także biodra. Ubrany jest w wojskową tunikę, na którą nałożony jest pancerz ozdobiony w płaskorzeźby. Przedstawione na pancerzu sceny mają znaczenie propagandowe i odwołują się do ówczesnej polityki cesarza. Zaczynając od góry widzimy na pancerzu personifikację Nieba - Caelum, pod którym pędzi na kwadrydze Słońce - Sol, ścigając Świt - Aurora i Niosącego Światło - Phosphorus. Niżej można rozpoznać Apollina na gryfie i Dianę na łani, a pomiędzy nimi, w centralnej części pancerza, scenę odzyskania insygniów legionowych, jakie Krassus stracił podczas swojej nieudanej wyprawy przeciwko Partom. Insygnia odbiera rzymski wódz, w którym badacze dopatrują się późniejszego cesarza Tyberiusza. U jego stóp widać psa. Nad Apollinem i Dianą przedstawiono personifikacje Germanii i Panonii - dwóch zdobytych i spacyfikowanych prowincji przez Tyberiusza w latach 12-8 przed Chr.

wtorek, 29 grudnia 2009
Ubiór starożytnego Rzymu cz. IV

STRÓJ WOJSKOWY:

FEMORALIA – spodnie noszone pod spód

Pasy, które noszono – służyły do przyczepiania szerokich rzemieni, w ten sposób tworzył się rodzaj spódniczki

Spodnia tunika

Na wierzch jeden z wielu płaszczy np. lacerna, pallium, paenula

Fot. Żołnierze okresu republiki.

Hełm: miał dzwon, nakarczek, ruchoma lub stałą wizurę albo policzki i nosal, na dzwonie charakterystyczny pióropusz

Nagolenice – metalowe ochraniacze na kolana i goleń

 

Pancerze:

- Wykonane z poziomych, skórzanych pasów zszytych rzemieniami

- Wykonane z mosiężnych blach

- Zbroja – zakładająca się z napierśnika i naplecznika

 

- Zbroja folgowa, zwana segmentowaną – LORICA SEGMENTATA – Pancerz składał się z metalowych (żelazo lub brąz) płytek pokrywających klatkę piersiową, ramiona i plecy oraz z 4 do 7 skórzanych pasów. Poszczególne płyty utrzymywał razem od wewnątrz skórzany rzemień. Zarówno z przodu jak i z tyłu, zapinano metalowe pasy.

Lorica hamata była to zbroja łańcuszkowa. Złożona z wielu łańcuszków połączonych ze sobą, przypominała kolczugę. Wynaleziona została prawdopodobnie przez celtów około VII wieku p.n.e. W IV wieku p.n.e. zaadoptowana została przez Rzymian - Kolczuga – składała się z małych kółek

Miecz - GLADIUS

Tarcza owalna lub prostokątna

 

Linki do stron opisujących dokładnie uzbrojenie legionisty rzymskiego:

http://www.romanum.historicus.pl/uzbrojenie_legionisty_rzymskiego.html

http://www.romanum.historicus.pl/wojsko_rzymskie_okresu_cesarstwa.html

http://www.histurion.pl/strona/baza/art/armia_rzymska_po_reformach_mariusza_i_cezara/1.html

 

Gladiatorzy:

http://www.histurion.pl/strona/baza/art/armia_rzymska_po_reformach_mariusza_i_cezara/1.html

http://www.histurion.pl/strona/baza/art/gladiatorzy/0.html

http://pl.wikipedia.org/wiki/Gladiator

Ubiór starożytnego Rzymu cz. III

Ubiory Kobiece

 

Ubiór spodni:

Opaska na biust STROPHIUM i opaska na biodra SUBLIGACULUM

SUBUCULLA - prosta tunika

Ubiór wierzchni:

EXTERIODUM – noszona razem z subucullą

STOLA, STOLE – rodzaj długiej tuniki, sukni noszonej przez bogate Rzymianki; zszyta lub spinana na ramionach agrafami, przewiązana jednym pasem pod biustem, drugim szerokim przy biodrach. Noszony przez mężatki.

W starożytnym Rzymie w okresie republiki nosiły ją starsze kobiety-matrony (strój oficjalny i zaszczytny). W późniejszych wiekach (III w.) zastąpiona przez togę i dalmatykę. Stola ozdobiona purpurowym haftem nosiła nazwę stola insita. Stolę noszono na tunice, pod płaszczem

 

CYCLAS – elegancka suknia noszona przez rzymianki

TALARIS – dekoracyjna jedwabna suknia, z długim trenem plisowanym, ozdobionym złotymi frędzlami

SUPPARUM – szal zakładany na tuniki, płócienny, nie jedwabny jak większość

PALLA – odpowiednik męskiego płaszcza pallium, która wygląda jak himation. Wierzchnie okrycie kobiece, mające kształt dużego płata tkaniny. Pallę wkładano na stolę i owijano nią ramiona i plecy, a niekiedy także głowę.

ALICULA – krótka pelerynka okrywająca ramiona

 

We wczesnym Rzymie, togę nosiły również kobiety, niemal identyczną jak męska. Jeśli wierzyć Liwiuszowi, Król Numa Pompiliusz pragnął uczynić wszystkie Rzymianki westalkami, nakazując im aby nosiły długie szaty, szczelnie zakrywające nie tylko ich piersi, ale i twarze. Z czasem zarysowały się pewne różnice w ubiorze obydwóch płci.

-Togę nosiły jedynie prostytutki (toga muliebris), podczas gdy pozostałe obywatelki ubierały tunice.

-Od okresu wczesnej republiki kobiety nosiły pelerynę, przykrywająca ramiona (ricinium), którą za cesarstwa wyparła palla - długi pas materiału narzucany na suknię. Szata, dostępna dla wszystkich kobiet, rozróżniała status prawny niewiasty poprzez sposób jej zakładania. Obywatelki przerzucały jeden koniec materiału przez lewę ramię, okrywały nim plecy i prowadząc do przodu pod prawym ramieniem, zarzucały drugi koniec ponownie przez lewę ramię. Pozostałe kobiety odrzucały część materiału z góry, tak, że z przodu i z tyłu tworzyła się "odrzutka", którą spinały agrafkami. Ricinium używano jedynie do uroczystości religijnych. .

Dodatki:

-Kobiety przed słońcem chroniły się pod kopułą parasola (umbrella, umbraculum).

-Wachlarze

- Jedwabne chusteczki

Biżuteria:

Diadem, kolczyki, naszyjniki, amulety.

Bransolety - naramienniki

Pierścienie

 

Fryzury:

 

poniedziałek, 28 grudnia 2009
Ubiór starożytnego Rzymu cz. II

Rzymskie ubiory męskie:

Ubiór spodni

Subligaculum – przepaska biodrowa. Pas tkaniny z lnu przewiązany w pasie, jego celem była ochrona bioder. Generalnie noszono pod spodem, ale np. atleci nosili to samodzielnie.

 

Femoralia – dość wąskie i krótkie spodenki noszone najpierw przez wojska, a potem noszone przez cesarza i zwykłych ludzi; Były szyte i wykonane  z lnu

Tuniki:

Dalmatyka: - miała szerokie rekawy z jednego kawałka

Subukula – Prosta tunika bez rekawów, albo z bardzo krótkimi rękawami

Okrycia wierzchnie dla klas średnich:

SYNTHESIS – szata do posiłków. Była szeroka i miała zszyte boki. Nie miała rękawów. Synthesis to strój elegancki, noszony jedynie podczas przyjęć, albo w czasie Saturnaliów, najczęściej w kolorze czerwonym lub zielonym.

PALLIUM – Typowy płaszcz wzorowany na greckim himationie. Różnił się tkaniną, która w Rzymie była bardziej zdobna i droższa.

PAENULA – Peleryna wycięta z koła, wkładana przez głowę, miała kaptur i charakterystyczny okrągły dół, czyli płaszcz z kapturem nakładany przez głowę, służył ochroną w czasie podróży. Paenule wytwarzano bądź ze skóry (paenula scortae) lub też z bardzo ciężkiego filcu (paenula gausapina). Szaty tej używały także kobiety.

LACERNA – rodzaj drapowanego płaszcza zakładanego na togę, prawdopodobnie  z kapturem (kaptur mógł ale nie musiał być) Lacerna to początkowo żołnierskie okrycie, od czasów cesarstwa stała się stała się okryciem cywilnym. Jej wygląd uzależniony był od statusu majątkowego obywatela. U bogaczy mieniła się kolorami, podczas gdy wieśniacy mieli do wyboru jedynie szarą.

SAGUM – drapowany na lewym ramieniu, zapinany na prawym ramieniu, był celtyckiego pochodzenia. Po podbiciu Galii przez Cesarstwo Rzymskie sagum był jednym z głównych towarów eksportowych Galii. Płaszcz rozpowszechniony został w całym cesarstwie tak mocno, że rzemieślnika zajmującego się produkcją tkanin nazywano po łacinie sagarius.

Ubrania klas ubogich:

-Zimą Rzymianie owijali się szerokim okryciem (lena), podczas gdy robotnikom służył do tego szeroki płaszcz (sagum), spinany agrafą (fibulae). Po ćwiczeniach gimnastycznych, obwijano się z kolei ciepłym, szerokim kocem (endromis).

- Schyłek Republiki, wprowadził drobną rewolucję w ubiorze. Coraz częściej zamiast togi, zakładano płaszcz (lacerna) albo lekką szatę (synthesis).

-Dla ochrony przed deszczem zakładano płaszcz ozdobiony dużym kapturem (cucullus, zwany również bardocullus, birrus czy caracalla). Od nazwy tego okrycia, został utworzony przydomek dla cesarza Karakalli.

-Postępująca degradacja obyczajów, zmusiła cesarzy do podjęcia kroków zaradczych. Już August, nakazywał obywatelom, aby na zebrania zakładali jedynie togi. Domicjan, nakazał by togi zakładano również do teatru, a Kommodus zażyczył sobie, aby w togach przybywano na przedstawienia w amfiteatrze.

Nakrycia głowy:

GALERUS – zwykła obcisła czapka

PETASOS – damski i męski kapelusz z szerokim rondem pochodzenia greckiego.

PILEUS – męska czapka w formie stożkowej z filcu, noszona raczej przez ubogich

CUCULUS – kaptur jako nakrycie głowy noszony bez płaszcza

Obuwie:

Rzymianie i Rzymianki nosili zazwyczaj sandały obwiązywane rzemykiem wokół kostki.

- Calcei, calceus - był standardowym obuwiem wyjściowym i wraz z togą stanowił strój narodowy. Wyróżniano dwa rodzaje calcei.

-Calceus patricius, wykonany z czerwonej skóry, wysoką podeszwą, zamknięty z tyłu pasem skóry, z przodu miał nacięcia, przez które przewiązywano rzemyki do sznurowania. Tego typu obuwia używali królowie, konsulowie i triumfatorzy.

-Drugi typ calcei to calceus senatorius - wykonany z czarnej skóry i z przodu zakończony klamrą z kości słoniowej (lunula) w kształcie półksiężyca.

-W odróżnieniu od wyjściowych calcei, sandały (soleae, sandalia) były obuwiem domowym. Za wielki występek uchodziło ujrzenie Rzymianina, który udając się na bankiet, przechadzał się w sandałach. Dlatego też zamożni obywatele, na przyjęcia udawali się z niewolnikami, którzy nosili sandały, aby tam móc spokojnie zmienić okrycie stopy.

 

- W użyciu były jeszcze skórzane pantofle (crepidae) przytrzymywane rzemykami przewiązywanymi przez dziurki.

-Militarnym obuwiem była caliga (caligae), którą w młodości chętnie nosił cesarz Kaligula, stąd tez wziął się jego przydomek. Miały grubą podeszwę i sięgały do kostki, były wiązane zemykami i miały odkryte palce.

- Aktorzy nosili natomiast pantofle (socci).

- Niewolnicy i chłopi nosili drewniaki o grubej podeszwie (sculponea), albo owijali nogi jedynie skrawkiem grubej skóry (pero).

 

1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 7