wtorek, 07 lipca 2009
Kostiumolog a kostium.
„Moda to okresowa zmiana stylu o mniej lub bardziej koniecznym charakterze” Rene Kónig
poniedziałek, 06 lipca 2009
Ubiór a współczesne odtwórstwo historyczne.

Pisząc o odtwórstwie historycznym należy wyjaśnić co oznacza to pojęcie. Odtwórstwem historycznym zajmuje się obecnie wiele grup rycerskich. Ruch rycerski rozpoczął się w Polsce na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Jednak pierwsza grupa rycerska powstała już w 1986r. Jest to działające do dziś Bractwo Signum Polonicum, kultywujące tradycję szermierczą. W 1990 roku powstało Bractwo Miecza i Kuszy, a w 1991 roku Wataha Wilcze Kły. Od 1992 roku obserwować można stopniowy wzrost pojawiania się bractw i stowarzyszeń o charakterze rycerskim. Pierwsze bractwa rycerskie opierały swoją wiedzę na lekturze Henryka Sienkiewicza ( Krzyżacy, Trylogia) i obrazach Jana Matejki. Dzieła te, mimo niewątpliwych walorów artystyczno –edukacyjnych,  posiadają w niewielkim stopniu „prawdę historyczną”. Osoby, które patrzą na „etos rycerza” przez te lektury, a wiedzę swą opierają na ich ekranizacji są często bardzo zaangażowane w ruch rycerski. Jednak ich „duchowe” zaangażowanie nie odzwierciedla istoty tej zabawy. Z biegiem czasu i postępem techniki zaczęto obserwować bractwa działające poza granicami kraju. Dzięki dostępowi do internetu ruch rycerski prężnie się rozwija. Wiedzę swą zaczyna czerpać z doświadczeń Anglików, Włochów, Niemców… Obecnie prawie każde bractwo i stowarzyszenie ma swoją stronę internetową, a listy dyskusyjne podejmują coraz poważniejsze tematy dotyczące odtwórstwa historycznego. Świadomość jak żyło się w czasach dawnych odbiega obecnie od świadomości jaką mieli rycerze dziesięć la temu. Odtwórstwo historyczne zaczyna być pojęciem coraz szerzej używanym i wdrażanym w życie. Zatem odtwarza się nie tylko ubiór, ale i przedmioty codziennego użytku, naczynia, zbroje, broń, namioty, skrzynie, meble, potrawy, muzykę, gesty i zachowanie… Wiedza czerpana jest z literatury zagranicznej oraz z materiałów źródłowych: listy, pamiętniki, kroniki… Przy rekonstrukcji ubioru najbardziej przydatna jest lektura „Biblii” każdego kostiumologa –„Historii ubiorów” Marii Gutkowskiej -Rychlewskiej. Poszczególne okresy omawiane są szerzej przez Krystynę Turską –średniowiecze i Irenę Turnau –renesans i barok.   Jeżeli chodzi o broń i zbroje Zdzisław Żygulski jun.

Należy wyjaśnić samo pojęcie rekonstrukcji. Rekonstrukcja rozumiana jako całkowite odtworzenie zabytku według zachowanych wskazówek bądź materiałów ikonograficznych pojawia się w użyciu bardzo rzadko. Częściej spotykamy kopie przedmiotów. Kopie rozumiane jako powtórzenie w bardziej lub mniej swobodnej interpretacji jakiegoś dzieła sztuki  przez innego artystę lub rzemieślnika. Na takiej podstawie można wyodrębnić trzy kategorie rekonstrukcji przedmiotów używanych przez współczesne rycerstwo.

Pierwszą grupę stanowią kopie inspirowane i swobodnie interpretowane przez ich twórcę. Są to zazwyczaj Ubiory wykonane na podstawie nowego projektu, z wprowadzeniem szeregu innowacji w procesie technologicznym. Nastąpiła w nich zmiana przede wszystkim w procesie wykonywania konstrukcji ubioru. Konstrukcja jest zupełnie współczesna i nie przypomina  średniowiecznej. Ogólny wgląd ubioru przypomina jednak ubiór historyczny.  W przypadku takich kopii ubioru można mówić jedynie o pewnej stylizacji na daną epokę. Ubiory te są czasem wykonane ze współczesnych rozciągliwych materiałów. Szyte na współczesnej maszynie do szycia.  Podobnie jest z uzbrojeniem.  Hełmy i elementy zbroi wykonywane są ze współczesnych materiałów, np. z tłocznej blachy. Konstrukcje nie są historyczne, gdyż często dokonuje się przeróbek ułatwiających  wykonanie danego elementu, np. dzwon hełmu, który pierwotnie powinien być wykuty z jednego kawałka blachy składa się z dwóch części zespawanych ze sobą. Wreszcie sam proces technologiczny, który różni się zupełnie od średniowiecznego płatnerstwa.

Drugą grupę stanowią niepełne rekonstrukcje. Jest w nich zachowana stylistyka i wygląd oryginału (w przypadku konkretnego dzieła). Możliwe jest określenie dat danego stroju. Konstrukcja oparta jest na historycznej, ale pewne czynności technologiczne zostały zastąpione innymi. Przykładem może być szycie ubioru średniowiecznego na maszynie do szycia, a nie ręcznie. Czynność produkcyjna została zastąpiona, a nie dodana jak w przypadku kopii. Jeszcze na początku tego dziesięciolecia grupy rycerskie najczęściej sięgały po takie rekonstrukcje.  Mają one takie same walory użytkowania, jak średniowieczne oryginały.

Trzecią grupę stanowią pełne rekonstrukcje. Są one najbardziej kosztowne i czasochłonne. Wykonanie ubioru czy uzbrojenia według wzorów z danej epoki, takimi samymi narzędziami używając takich samych materiałów jest prawie niewykonalne. Istnieją grupy rekonstruktorów zajmujących się tkactwem dawnym i szyciem ręcznym. W dzisiejszych czasach mimo postępu technologii uzyskanie tkaniny identycznej jak renesansowa graniczy z cudem. Tkaniny o wzorach, splotach i ornamentach renesansowych najczęściej są sprowadzane z  Włoch czy Francji. Podobnie dzieje się z rekonstrukcja uzbrojenia. Spełnia ono swą funkcje i wygląda tak jak dawne – lecz bardzo często wykonywane jest za pomocą współczesnych narzędzi. Do tego wszystkiego warto pamiętać o walorach wizualnych rekonstruowanych przedmiotów – to one kuszą swym pięknem i przypominają o dobrym rzemiośle, które zanika.

mgr sztuki Agnieszka Mazur