poniedziałek, 04 stycznia 2010
Ubiór Starozytnego Rzymu cz. V

Warstwy społeczne w Starożytnym Rzymie.

Społeczeństwo rzymskie dzieliło się na dwie grupy. Jedną z nich stanowili pełnoprawni obywatele, do których należały najznakomitsze i najbogatsze rody, określane jako patrycjusze, od łacińskiego określenia „patres” – ojciec. Patrycjusze byli uprzywilejowaną warstwą społeczną w republikańskim Rzymie. Posiadali pełne prawa polityczne i – do pewnego momentu – wyłączność na obejmowanie urzędów. Najstarsi patrycjusze tworzyli senat. Był to organ doradczy, który pomagał w podjęciu najważniejszych decyzji, dotyczących państwa i społeczeństwa.

Drugą grupę stanowili tak zwani obywatele niepełnoprawni, czyli plebejusze. Była
to zdecydowana większość całego społeczeństwa rzymskiego. Plebejusze stanowili warstwę społeczną, wywodząca się od ludów pobliskich z podbitych terenów lub osiedlających się w Rzymie. Plebejusze byli wolni, lecz – do pewnego momentu – nie mieli praw obywatelskich.

Patrycjusze w wyniku walki z plebejuszami o władzę musieli dopuścić oni do władzy najbogatszych z nich, tworząc ostatecznie nową arystokrację tzw. nobilitas. Nowa arystokracja , wykształciła się od IV-III w p.n.e. Nastąpiło zlanie się górnej warstwy plebsu z patrycjuszami poprzez małżeństwa i wspólne sprawowanie urzędów. Ukształtowała się w wyniku zakończenia walki pomiędzy nimi.

Ekwici byli średnio zamożną warstwą społeczną. To kupcy, bankierzy, finansjerze oraz przedsiębiorcy. Trudnili się lichwą.

Najniższą warstwę społeczną stanowili niewolnicy.

Wyzwoleńcy - niewolnicy obdarzeni przez Rzymian wolnością wchodzili w skład obywateli, ale nie mogli sprawować żadnych urzędów publicznych (honores), choć już ich synowie mogli.

Urzędy

Przedstawiciele potężnych rodów tworzyli radę (senatus), który decydował o najważniejszych sprawach państwowych. Obok senatu istniała pierwotna forma zgromadzenia ludowego, która wybierała króla ( rex).

Rys. 1. Senator - Biała toga, purpurowy pas na tunice i purpurowe buty.

Zgromadzenia Ludowe było zorganizowane na podstawie jednostek pośrednich: kurii, centurii i tribus. Rzym wytworzył silną władzę wykonawczą. Składały się na nią urzędy i senat. Urzędnicy (magistratus) mieli władzę wojskowo-religijną lub cywilną.

Rys. 2. Magistrae - Biała tunika, purpurowa toga, złote hafty.

Konsulowie byli najwyższymi urzędnikami których wybierano corocznie zawsze w licznie 2. Mieli oni najwyższą władzę w mieście i poza granicami w przypadku wojny. Troszczyli się o sprawy publiczne. Najważniejsze ich kompetencje to: dowodzenie armią, uprawnienia religijne (interpretowali oficjalnie wróżby, na przykład od nich zależało, czy jest wolą bogów, aby wyruszać na wyprawę wojenną). Insygniami urzędu konsula były: toga z szerokim purpurowym szlakiem (toga praetexta), krzesło kurulne oraz asysta 12 liktorów z pękami rózeg (fasces).

Pretorowie (najpierw był 1, potem 2), musieli mieć ukończone 40 lat. Główne zadania to: utrzymywanie porządku w mieście, z czego wynikała jurysdykcja karana i cywilna. Towarzyszyło im 6 liktorów.

Cenzorowie - urzędnicy o charakterze specjalnym. Wybierani w liczbie 2 raz na 5 lat. Ich głównym zadaniem było przeprowadzanie spisu majątkowego, czyli cenzusu - podział obywateli i sporządzanie listy senatu (album), a także część spraw finansowych miasta.

Najważniejszymi urzędnikami wybieranymi przez cocilia plebis byli trybunowie ludowi - chronili prawa ludu przed nadużyciami oligarchii. Mieli prawa weta, prawo aresztowania urzędnika, zwoływania zgromadzeń ludowych. Było ich 10.

Edylowie-podlegały im sprawy porządkowe miasta, troska o zaopatrzenie i urządzanie igrzysk na własny koszt.

Kwestorzy - byli pomocnikami konsula w sprawach finansowych, było ich 4.

Urzędem o wyjątkowej władzy było stanowisko dyktatora- powoływano go w szczególnych sytuacjach krytycznych dla państwa na okres najwyżej 6 miesięcy. Dyktator miał najwyższą niczym nie ograniczoną władzę.

Wszystkie urzędy rzymskie były bezpłatne, ponieważ były zaszczytem (honores)

Wobec częstych (co rok) zmian urzędników, organem o najwyższym autorytecie był senat. Listę (album) sporządzano według rangi senatorów, byłych i aktualnych urzędników. Na 1 miejscy był jeden z konsulów - princeps senatus (wybierany na 5 lat), który zabierał zawsze pierwszy głos w czasie debaty. Senat mógł odwołać konsula, pretora, trybuna ludowego i dyktatora. Senat zajmował się sprawami kultu, finansami, bezpieczeństwem państwa i prowadził politykę zagraniczną państwa. Był tak naprawdę ostoją konserwatyzmu, który reprezentowali nobilitas. To właśnie oni zdobyli wyłączność na stanowiska kapłańskie - najważniejszy to pontifex maximus (władza duchowna i świecka).

Cesarz:

Rys. 4. Popiersie Augusta w Corona Civica, symbolu jego władzy

Rys. 5. Postać Augusta ukazana zostało jako postać wodza odzianego w zbroję, z uniesioną prawą ręką w geście oratorskim. Całość rzeźbiarskiej dekoracji ma wyraz symboliczny. Historyków sztuki przykuwa drobny szczegół: August stoi tutaj boso, bez żołnierskich sandałów. Być może - podobnie jak relief na zbroi - miał to wymowę propagandową. Bose stopy to wyraz heroizacji (tylko bogowie i herosi przedstawiani są boso). U jego nóg baraszkuje malutki bóg miłości - Eros, który symbolizował boskie pochodzenie rodu Juliuszów - poprzez Eneasza - od bogini miłości, Wenus. Posąg został znaleziony w 1863 r. w Prima Porta, podmiejskiej willi cesarzowej Liwii, żony cesarza Augusta. Od miejsca znalezienia wzięła się nazwa posągu. Stał się prototypem dla wszystkich późniejszych posągów (statua loricata) z okresu cesarstwa przedstawiających wodzów w zbrojach. Posąg utrzymany jest w stylu neoklasycystycznym naśladując przede wszystkim Doryforosa Polikleta. Cesarz ustawiony jest w kotrapoście. Prawą rękę z wyciągniętym palcem wskazującym trzyma podniesioną do góry, w symbolicznym geście wydawania rozkazu. W lewej dzierży włócznię, wokół której owinięty jest wojskowy płaszcz opasujący mu także biodra. Ubrany jest w wojskową tunikę, na którą nałożony jest pancerz ozdobiony w płaskorzeźby. Przedstawione na pancerzu sceny mają znaczenie propagandowe i odwołują się do ówczesnej polityki cesarza. Zaczynając od góry widzimy na pancerzu personifikację Nieba - Caelum, pod którym pędzi na kwadrydze Słońce - Sol, ścigając Świt - Aurora i Niosącego Światło - Phosphorus. Niżej można rozpoznać Apollina na gryfie i Dianę na łani, a pomiędzy nimi, w centralnej części pancerza, scenę odzyskania insygniów legionowych, jakie Krassus stracił podczas swojej nieudanej wyprawy przeciwko Partom. Insygnia odbiera rzymski wódz, w którym badacze dopatrują się późniejszego cesarza Tyberiusza. U jego stóp widać psa. Nad Apollinem i Dianą przedstawiono personifikacje Germanii i Panonii - dwóch zdobytych i spacyfikowanych prowincji przez Tyberiusza w latach 12-8 przed Chr.